يا آنكه در معاشرت و معاملات خواصّ و بزرگان دين ، تواضع و انكسار براى رضاى حقّ تعالى نمايد ، و با اهل دنيا كه از حقّ تعالى بيگانه مىباشند ، تواضع و انكسار ننمايد ؛ چنان‌كه وارد است كه : « تكبّروا مع المتكبّرين » « 39 » . خلاصه ، مادامىكه در عمل و عبادت خالق و معامله با خلايق ، نيّت للّه و فى اللّه نباشد ، تواضع و شكستگى ننمايد كه بىحاصل بلكه موجب ضرر است . پس صفت تواضع مثل عبوديّت ، متعلّق است به حقّ - جلّ و علا - و بس ؛ و خاصّان از عبادى كه نايب مناب اويند نيز تواضع با ايشان ، تواضع از براى حقّ تعالى است ، دون غيرهم من النّاس . بعد ، ثمرات تواضع را بيان مىفرمايد كه : اگر تواضع از براى حقّ تعالى باشد ، خداوند شرف و بزرگى مىدهد عبد متواضع للّه را بر بسيارى از بندگان خود ؛ يعنى ثمرهء تواضع خالص از براى خداوند ، بزرگى و رفعت است بر خلايق ؛ زيرا كه در احاديث قدسيّه وارد است كه : « يا بن آدم ! اگر بندگى و اطاعت كنى مرا در خلوت - يعنى بدون رياء و خالصا لوجه اللّه - ، من بندگان خود را بر اطاعت تو وامىدارم در علانيه » . سرّ اين مطلب آن است كه : كسى كه بر تواضع و انكسار و فروتنى خود - كه لازمهء عبوديّت است - برخورد نمود و به لوازم عبوديّت عمل كرد ، قابل مىشود ظهور كبرياء و ربوبيّت حقّ - جلّ و علا - را ؛ زيرا كه مظهر هستى مطلق ، نيستى است ؛ و آن‌كس كه به عجز و افتقار و نيستى و مذلّت خود برخورد و اظهار فروتنى نسبت به كبرياء خداوند نمايد ، آئينهء كبرياء الهيّه مىگردد ، كه : « تعرف الاشياء باضدادها » « 40 » . و حقّ - جلّ و علا - به اين

--> ( 39 ) - به منهج حاضر ، صفحهء 360 سطر 8 رجوع شود . ( 40 ) - به منهج حاضر ، صفحهء 322 سطر 12 رجوع شود .